Hoogbegaafd aan de universiteit: wat betekent dat en welke steun is er?
Wat is hoogbegaafdheid?
Hoogbegaafdheid is niet zo makkelijk te definiëren en vaak ook niet makkelijk te herkennen, bij jezelf of bij anderen. Over het algemeen spreekt men van hoogbegaafdheid bij een IQ van 130 of hoger, maar het gaat niet alleen om 'slim zijn'.
Drie veelgebruikte persoonlijkheidskenmerken om hoogbegaafdheid te beschrijven* zijn:
- Hoge intellectuele vermogens: intelligentie die ruim boven het gemiddelde ligt, vaak gemeten met een prestatie- of intelligentietest.
- Taakgerichtheid en volharding (motivatie): doorzettingsvermogen om een taak te volbrengen.
- Creatief vermogen: het vermogen om op een originele en vindingrijke wijze oplossingen voor problemen te bedenken.
* Model van Renzulli (1978, 1981)
Andere veelvoorkomende eigenschappen zijn:
- Kritische houding
- Hooggevoeligheid
- Nieuwsgierig en breed geïnteresseerd
- Sterk rechtvaardigheidsgevoel
- Intense beleving van emoties en interesses
- Perfectionistisch en bang om fouten te maken
Belangrijk om te weten: hoogbegaafdheid is geen officiële diagnose. Het is eerder een manier waarop je denkt, voelt en leert - met bijbehorende sterke kanten én valkuilen.
Veelvoorkomende uitdagingen voor hoogbegaafde studenten
Hoewel hoogbegaafdheid vaak wordt geassocieerd met gemakkelijk leren, is dat lang niet altijd wat hoogbegaafde studenten ervaren. Je kunt onder andere te maken krijgen met:
- Verveling of gebrek aan uitdaging - je hebt het gevoel dat de stof traag, oppervlakkig of weinig prikkelend is.
- Perfectionisme en faalangst - je lat ligt hoog, waardoor beginnen of afronden lastig kan worden.
- Moeite met plannen en structureren - zeker als je eerder weinig moeite hoefde te doen voor school.
- Overprikkeling of mentale vermoeidheid - door intens denken, veel verantwoordelijkheden of sociale druk.
- Twijfel of onzekerheid - over je studiekeuze, je kunnen of je identiteit (“ben ik wel echt hoogbegaafd?”).
- Onderpresteren - je potentieel komt niet uit de verf, bijvoorbeeld door uitstelgedrag, gebrek aan motivatie of weinig aansluiting bij de opleiding.
Een deel van deze thema’s overlapt met wat veel studenten ervaren, maar bij hoogbegaafde studenten zijn ze vaak net wat intenser, hardnekkiger of complexer.
Welke ondersteuning biedt de universiteit?
Vanuit de universiteit zijn er verschillende routes voor ondersteuning:
Studieadviseurs
Een deel van de zaken waar jij als (vermoedelijk) hoogbegaafde student tegenaan kunt lopen, valt binnen het werk van de studieadviseurs. Zij kunnen met je meekijken naar:
- studieplanning en structuur
- passend studietempo en keuzeruimte
- omgaan met perfectionisme, faalangst of onderpresteren (bijvoorbeeld via doorverwijzing)
- het zoeken van meer uitdaging binnen je studie
Aarzel niet om in een gesprek ook expliciet te benoemen dat je hoogbegaafd bent of dat vermoedt - dat kan helpen om beter mee te denken over wat jij nodig hebt. Je hoeft dus niet 'eerst te bewijzen' dat je hoogbegaafd bent voordat je contact opneemt. Als je je in (een deel van) de hierboven beschreven kenmerken herkent of merkt dat je vastloopt, is dat op zichzelf al voldoende reden om ondersteuning te zoeken.
Workshops en begeleiding
Je kunt gebruikmaken van bestaande workshops en begeleiding van de UvA, bijvoorbeeld op het gebied van studievaardigheden, plannen, omgaan met stress en mentale belasting. Dit soort ondersteuning kan juist voor hoogbegaafde studenten handig zijn, bijvoorbeeld als je merkt dat je cognitieve capaciteiten groot zijn, maar je studievaardigheden of energiehuishouding achterblijven.
Peer group
In 2026 start een 'peer group' voor studenten, zodat je in een meer vaste setting met gelijkgestemden in gesprek kunt.
Meer informatie
Wil je meer weten over hoogbegaafdheid? Kijk dan eens op één van onderstaande websites: