Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!

Knut de Swert, UD Politieke Communicatie en Journalistiek, geeft zijn mening over vox pops in nieuwsberichtgeving.

CommPulse

Vox pops in nieuwsberichtgeving: Henk en Ingrid op de troon?

Onze nieuwsmedia staan al jaren onder commerciële druk. Of dat in Nederland een ongezonde druk is, laat ik hier even in het midden. Het kan in ieder geval veel erger. Ons mediasysteem beschermt ons namelijk tegen de ergste uitwassen. Een traditioneel sterke markt voor kranten, hoge professionaliseringsgraad van onze journalisten, een sterke publieke omroep ook: het helpt allemaal om de kwaliteit van onze nieuwsberichtgeving op peil te houden.  Hoewel enige sensatie onze media niet vreemd is (wat doet Sylvie vandaag en met wie?), blijven we wel grotendeels gespaard van riooljournalistiek. En als het occasioneel opduikt, zijn we het er snel over eens dat we dat niet willen. Als het echt stinkt, ruiken we het nog.

 

Desalniettemin zijn er de laatste jaren een aantal trends in de journalistiek die best met argusogen gevolgd worden. Eén daarvan is het toenemende gebruik van vox pops in nieuwsberichtgeving. Vox pops zijn meningen van zogenaamde “gewone mensen”, de man of vrouw in de straat. Het maakt dus niet uit wie wat zegt, en expertise is ook niet nodig. Of zelfs ongewenst. De vox pop geeft de straat een stem; dan weten we dus ook meteen hoe de bevolking over een bepaald issue denkt. Hoewel dat niet noodzakelijk expliciet gezegd wordt, is dat namelijk wel de conclusie die je als kijker trekt. Als die gewone mensen spreken, zonder eigenbelang of ideologische doelstellingen, dan zien we dat onbewust als authentiek en ergens ook wel representatief. Dus stellen wij ons beeld over de publieke opinie bij.

 

Exemplification onderzoek heeft al veelvuldig aangetoond dat het gebruiken van zogenaamde popular exemplars (in dit geval dus de vox pops) veel effectiever is in het beïnvloeden van het beeld dat mensen hebben van de publieke opinie dan het tonen van feiten en statistieken. Sommige studies vinden daarenboven dat vox pops ook de mening van de kijker zelf beïnvloeden. Ze overtuigen dus ook.  De expertise en geloofwaardigheid die ze missen, worden dan gecompenseerd door de herkenbaarheid en proximiteit van de vox pop in de ogen van de mediagebruiker.

 

Power to the people, Henk en Ingrid op de troon, dat is toch mooi? Mooi niet, zou ik zeggen. Het idee dat journalisten ook echt een representatieve reeks vox pops (want vaak zitten er meerdere tegelijk in één bericht) uitzoeken, is namelijk te mooi om waar te zijn.  Dat kan niet. Er is vaak gewoon geen informatie over, en al helemaal geen tijd om dat uit te zoeken. Onder andere daarom gaan journalisten juist snel de straat op om wat vox pops te verzamelen.  Maar een cynicus zou nog een andere reden kunnen vermoeden. Vox pops zijn namelijk ook uitstekend geschikt voor een journalist om zijn/haar bericht af te werken. Politici, en al zeker academici of andere experts, zijn niet snel geneigd te zeggen wat binnen het verhaal past dat de journalist op het oog heeft. Henk of Ingrid misschien ook niet meteen, maar er zijn er genoeg: als de ene niet meewerkt, neem je gewoon een andere, tot je een Henk vindt die zegt wat je denkt. Daarmee kan je een reportage perfect uitbalanceren met verschillende meningen, of – erger – kleuren in een bepaalde richting. Zo’n vox pop is ook uitstekend geschikt om het bericht een bepaalde toon of frame mee te geven. Vox pops zijn dus geen empowerment voor het volk, maar een versterking van de invloed van de journalist in de arena van de politieke berichtgeving. 

 

Journalisten plukken dan ook niet zomaar random mensen van de straat voor een interview.  Maar dat denken de nieuwsconsumenten dus (bewust of onbewust) vaak wel.  Is het dan toch niet beter om mensen te interviewen die duidelijk ergens voor staan (middenveld, politici) of een aantoonbare expertise hebben (communicatie- en andere wetenschappers)? Wedden dat ik in de omgeving van het Bushuis snel een argeloze voorbijganger vind die het daarmee eens is?

 

Knut De Swert is UD Politieke Communicatie & Journalistiek. Hij doet onderzoek naar het gebruik en de effecten van vox pop in nieuwsberichtgeving in verschillende Europese landen.